Verlichting in huisjes en gebouwen

Huisjes en gebouwen op je modelbaan verlicht je het mooist met warm witte leds op een aparte 12 V-gelijkspanning, met één lichtpunt per kamer en wanden die geen licht doorlaten. Bedrade leds en kant-en-klare led-printjes zijn het makkelijkst, omdat je daar geen weerstand meer voor hoeft te kiezen. Wil je dat kamers om de beurt aan en uit gaan alsof er mensen wonen, dan sluit je de leds aan op een woningsimulatie.

Verlicht modelhuisje met warm wit licht achter de ramen

Welke leds kies je voor een huisje?

Voor woonhuizen, cafés en oude stationsgebouwen kies je warm wit: dat lijkt op het licht van een gloeilamp. Koel wit past bij fabriekshallen, werkplaatsen, perrons en kantoren met tl-licht. Test warm wit wel eerst in het donker, want sommige warm witte leds ogen vrij geel.

  • Bedrade leds: een led met de draden er al aan. De uitvoeringen die als 12 V worden verkocht sluit je direct aan op 12 V gelijkspanning; kijk bij andere bedrade leds op de productpagina welke spanning en weerstand erbij horen. Je hoeft niets te rekenen. Kijk bij de bedrade leds, bijvoorbeeld de 3 mm led warm wit bedraad 12 V. Voor kleine ruimtes en schaal N zijn er bedrade SMD-leds van 0201 tot 1206.
  • Led-printjes: een klein printje met led dat je onder het plafond plakt. Het led PCB met led meet 10 x 7 mm, is er in wit en warm wit en is geschikt voor 12 V gelijkspanning. Soldeer je liever zelf SMD-leds, dan is er ook een led-printplaatje van 13 x 13 mm zonder led.
  • Losse leds: het meest flexibel, maar je kiest zelf een voorschakelweerstand. Hoe dat werkt lees je in Led aansluiten en weerstand kiezen. Welke SMD-maat in je model past, staat in SMD-leds: maten 0402 tot 1206.

Minder licht ziet er vaak echter uit. Een led op ongeveer 20 mA is voor een kamertje meestal te fel; met 5 tot 10 mA oogt het natuurlijker. Bij losse leds maak je de led zwakker met een grotere weerstand. Geeft een heldere led een fel puntje, schuur de kop dan licht op zodat het licht meer verstrooid wordt.

Lichtlekken voorkomen

Niets verraadt een verlicht model zo snel als een huis dat van binnenuit gloeit, of licht dat door de naden in de hoeken lekt. Dun kunststof en karton laten veel licht door. Zo pak je dat aan:

  1. Verf de binnenkant van muren en dak eerst zwart of donkergrijs. Een laag wit daaroverheen kaatst het licht terug zonder dat het doorschijnt.
  2. Dicht de binnenhoeken en de naad tussen muur en dak af met een vierkant stripje kunststof of hout, of met zwarte tape.
  3. Maak tussenwanden en een tussenvloer van karton. Dan geef je per kamer licht en blijven andere kamers donker.
  4. Plak ramen die donker moeten blijven aan de binnenkant af of zet er een kartonnen schot achter.
  5. Controleer alles in een verduisterde kamer voordat je het gebouw dichtlijmt.

Gordijntjes of een stukje kalkpapier achter het raam verspreiden het licht en verbergen een leeg interieur.

Montage: waar plaats je de leds?

Monteer de led of het printje hoog, tegen het plafond van de kamer. Dan valt het licht net als bij een echte lamp schuin naar beneden door het raam en zie je de led zelf niet van buitenaf. Heeft het gebouw een afneembaar dak, lijm het printje dan aan een tussenvloer of plafondplaatje, zodat je er later nog bij kunt. Leds worden nauwelijks warm, dus ze mogen tegen kunststof zitten.

Plan de bedrading al tijdens het bouwen van de bouwdoos. Voer de draden door een gaatje in de bodem en de baanplaat en leid ze langs een hoek, zodat ze niet door een raam te zien zijn. Dunne draad 30 AWG valt weinig op, en met een vaste kleur voor plus en voor min voorkom je vergissingen.

H0-lantaarn met led

Bedrading en voeding: aparte 12 V-gelijkspanning

Sluit gebouwverlichting niet aan op de rijspanning of het digitale spoorsignaal, maar op een aparte voeding van 12 V gelijkspanning. Op wisselspanning van een oude trafo flikkeren leds, en de spanning van een onbelaste trafo ligt vaak hoger dan erop staat. Een gestabiliseerde adapter zoals de voedingsadapter 12 V 2 A of een van de andere voedingen geeft rustig licht.

Leg onder de baan twee verzameldraden, plus en min, en sluit elk huisje daar parallel op aan. Een kroonsteen PCB werkt als verdeelpunt. Er is ook een kroonsteen PCB met ingebouwde weerstand, waarmee je losse leds en lantaarns zonder solderen aansluit. Let op de richting: de anode, meestal de lange poot, gaat naar plus.

Tel voor de voeding de stroom van alle leds bij elkaar op en houd ruim reserve. Twintig leds van 10 mA vragen samen 0,2 A, dus met een adapter van 2 A kun je een hele wijk verlichten. Een schakelaar per straat of per groep gebouwen maakt het makkelijk om te testen en storingen te zoeken.

Lantaarns en buitenverlichting

Straatverlichting maakt het beeld van verlichte huisjes af. Lantaarns zijn er voor Z, N en H0, in wit en warm wit. De leds in deze lantaarns werken op maximaal 3 tot 3,4 V, dus op 12 V hoort er een voorschakelweerstand bij, bijvoorbeeld 1 kΩ. Je boort een gat in de baanplaat, voert de draden erdoor en sluit de lantaarn aan op dezelfde 12 V-verzamelleiding als je gebouwen.

Wisselend licht met een woningsimulatie

In een echte straat brandt niet overal tegelijk licht. Een woningsimulatie schakelt kamers willekeurig aan en uit, zodat je baan er bewoond uitziet. De woningsimulatie New Generation stuurt tot 8 lampjes aan. Je stelt in hoeveel lampen tegelijk aan mogen zijn en hoe snel er gewisseld wordt, van 2 tot 12 seconden tot 14 tot 24 seconden. Geef elke uitgang een eigen kamer of een eigen huisje, bijvoorbeeld woonkamer, slaapkamer en trappenhuis. Voor werkplaatsen en fabrieken is er de tl-simulatie New Generation, die tl-verlichting nabootst.

Veelgestelde vragen over verlichting in huisjes

Welke kleur led gebruik je voor verlichting in huisjes?

Voor woonhuizen, cafés en oudere gebouwen kies je warm wit, omdat dat lijkt op het licht van een gloeilamp. Koel wit past beter bij fabrieken, werkplaatsen, perrons en kantoren met tl-licht.

Kan ik huisjesverlichting op mijn treintrafo aansluiten?

Dat kan beter niet. Op wisselspanning flikkeren leds en de spanning van een trafo zonder belasting ligt vaak hoger dan erop staat. Gebruik een aparte gestabiliseerde voeding van 12 V gelijkspanning, los van de rijspanning en het digitale signaal.

Hoe voorkom je dat een verlicht huisje van binnenuit gloeit?

Verf de binnenkant van muren en dak zwart of donkergrijs en dicht de hoeken en de naad bij het dak af met een stripje of zwarte tape. Controleer het gebouw in een verduisterde kamer voordat je het dichtlijmt.

Hoeveel leds kun je op één 12 V-voeding aansluiten?

Tel de stroom van alle leds bij elkaar op en houd ruim reserve. Twintig leds van 10 mA vragen samen 0,2 A, dus een adapter van 2 A heeft ruimte voor een flink aantal gebouwen en lantaarns.

Heb je een weerstand nodig bij bedrade leds?

Bij de bedrade leds die als 12 V worden verkocht niet: die sluit je direct aan op 12 V gelijkspanning. Kijk bij andere bedrade leds, zoals de SMD-uitvoeringen, op de productpagina welke spanning en weerstand erbij horen. Een losse led of een lantaarn met een led van 3 tot 3,4 V heeft op 12 V wel een voorschakelweerstand nodig, bijvoorbeeld 1 kΩ.

Hoe laat ik het licht in huisjes willekeurig aan en uit gaan?

Daarvoor gebruik je een woningsimulatie, die uitgangen willekeurig aan en uit schakelt. De woningsimulatie New Generation stuurt tot 8 lampjes aan en je stelt zelf in hoe snel er gewisseld wordt en hoeveel lampen tegelijk branden.