Led aansluiten en weerstand kiezen

Een led sluit je altijd aan met een voorschakelweerstand in serie, met de lange poot (anode) naar de plus. De weerstand bereken je met de wet van Ohm: R = (voedingsspanning − ledspanning) / stroom. Een rode led op 12 V met 10 mA vraagt zo 1000 Ω (1K), een witte led op 5 V met 10 mA 180 Ω.

Aansluitschema: voorschakelweerstand in de plusdraad van een led-lantaarn

Polariteit: welke poot is plus?

Een led is een diode en geeft alleen licht als de stroom de goede kant op loopt. Bij een bedrade led van 3 of 5 mm herken je de polen zo:

  • Anode (+): de langste poot.
  • Kathode (−): de kortste poot, en meestal aan de kant waar de rand van de behuizing plat is.

Bij SMD-leds staat vaak een streepje of hoekje bij de kathode, maar dat verschilt per fabrikant. Twijfel je, test dan met de diodetest van je multimeter of met een voeding en een weerstand van 1K. Een omgekeerde led blijft donker, maar in sperrichting verdragen veel leds maar ongeveer 5 V.

Weerstand berekenen met de wet van Ohm

De weerstand neemt het verschil op tussen de voedingsspanning en de spanning die de led zelf nodig heeft (de doorlaatspanning). Reken in volt en ampère: 10 mA is 0,010 A. Typische doorlaatspanningen zijn:

KleurDoorlaatspanning (richtwaarde)
Rood1,8 tot 2,2 V
Oranje, geel, geelgroen2,0 tot 2,2 V
Wit, warm wit, blauw, puur groen3,0 tot 3,4 V

Kom je tussen twee standaardwaarden uit, kies dan de hogere: de led wordt iets minder fel en blijft veilig.

Rekenvoorbeelden:

  • 12 V, rode led, 10 mA: (12 − 2,0) / 0,010 = 1000 Ω. Kies 1K.
  • 12 V, witte led, 15 mA: (12 − 3,2) / 0,015 = 587 Ω. Kies 680 Ω, dat geeft ongeveer 13 mA.
  • 16 V, gele led met diode, 10 mA: (16 − 2,0 − 0,7) / 0,010 = 1330 Ω. Kies 1K5, dat geeft ongeveer 9 mA.
  • 5 V (Arduino, USB), witte led, 10 mA: (5 − 3,2) / 0,010 = 180 Ω. Een rode led op 5 V: (5 − 2,0) / 0,010 = 300 Ω, kies 330 Ω.

Weerstanden vind je bij de weerstanden voor modelbouw, als koolfilmweerstand 1/4 W of als SMD-weerstand 1206 voor op een kleine print.

Hoeveel stroom en welk wattage?

De meeste standaard leds mogen maximaal 20 mA hebben. Op de modelbaan is dat meestal veel te fel: voor een huisje of lantaarn is 5 tot 10 mA vaak genoeg, en bij een kleine, heldere led zelfs minder.

Controleer ook het vermogen dat de weerstand als warmte afgeeft: P = (voedingsspanning − ledspanning) × stroom. Bij 12 V en een rode led op 10 mA is dat 10 × 0,010 = 0,1 W, dus een weerstand van 1/4 W is ruim genoeg. Bij 16 V en 20 mA wordt het 14 × 0,020 = 0,28 W: dan is 1/4 W te krap en kies je een zwaardere weerstand of, beter, een lagere stroom.

Wisselspanning en digitale rijspanning

Een trafo voor wissels en verlichting levert vaak 16 V wisselspanning, en ook de rijspanning van een digitale baan wisselt steeds van richting. Een led krijgt dan de helft van de tijd spanning in sperrichting, ver boven de 5 V die hij verdraagt. Daar zijn drie oplossingen voor:

  • Diode in serie met led en weerstand, zoals een 1N4148 of 1N4004. De diode blokkeert de verkeerde halve golf. Reken 0,7 V extra af, zoals in het voorbeeld van 16 V.
  • Diode antiparallel over de led (kathode van de diode aan de anode van de led). De sperspanning over de led blijft dan rond 0,7 V, maar de weerstand wordt warmer omdat hij beide halve golven opvangt.
  • Brugcel gelijkrichter voor een groep leds, zie de brugcellen. De polariteit maakt dan niet meer uit; reken met ongeveer 1,4 V verlies over de brugcel. Zet je er een afvlakcondensator achter, dan stijgt 16 V wissel naar ongeveer 21 V gelijkspanning en reken je met die waarde.

Met een diode in serie brandt de led alleen tijdens de halve golf, dus iets zwakker. Meer onderdelen vind je bij de diodes. Of gebruik een stabiele gelijkspanning uit een van de voedingen.

Kroonsteen-PCB met ingebouwde weerstanden en schroefklemmen

Meerdere leds: serie of parallel

In serie loopt dezelfde stroom door alle leds en heb je één weerstand nodig. Tel de ledspanningen op: drie rode leds op 12 V met 10 mA geeft (12 − 3 × 2,0) / 0,010 = 600 Ω, kies 680 Ω. Drie witte leds op 12 V laten maar 2,4 V over voor de weerstand. Dat werkt, maar een kleine schommeling in de voeding geeft dan een groot verschil in helderheid.

Parallel geef je elke led een eigen weerstand. Zet je leds zonder eigen weerstand parallel achter één weerstand, dan trekt de led met de laagste doorlaatspanning de meeste stroom en gaat die als eerste stuk. Meer over het verlichten van hele gebouwen lees je in de gids verlichting in huisjes en gebouwen, en voor heel kleine leds in SMD-leds: maten 0402 tot 1206.

Kroonsteen PCB met ingebouwde weerstand

Wil je niet solderen op de baan, dan is de kroonsteen PCB met ingebouwde weerstand handig: de weerstand zit al op de print en je schroeft de draden vast. Met de formule zie je welke waarde past:

UitvoeringVoorbeeldStroom (berekend)
470 Ω12 V, witte ledongeveer 19 mA
1K12 V, rode of witte led9 tot 10 mA
1K516 V, rode of witte ledongeveer 8 tot 9 mA
2K16 V, witte ledongeveer 6 mA

Bij 470 Ω op 12 V zit een witte led dicht bij zijn maximum; met een rode led wordt het daar te veel. Op wisselspanning heb je naast de print nog een diode nodig. Leds die al bedraad zijn voor 12 V vind je bij de bedrade leds.

Veelgestelde vragen over led aansluiten en weerstand kiezen

Welke weerstand heb ik nodig voor een led op 12 V?

Reken (12 − ledspanning) / stroom. Voor een rode led (2,0 V) op 10 mA is dat 1000 Ω, voor een witte led (3,2 V) op 10 mA 880 Ω, dus kies 1K. Wil je hem feller, ga dan naar 680 Ω (ongeveer 13 mA).

Hoe bereken je de voorschakelweerstand van een led?

Trek de doorlaatspanning van de led af van de voedingsspanning en deel door de gewenste stroom in ampère: R = (voedingsspanning − ledspanning) / stroom. Kom je tussen twee standaardwaarden uit, kies dan de hogere.

Kan ik een led zonder weerstand aansluiten?

Nee, een led heeft geen eigen stroombegrenzing. Zonder weerstand loopt de stroom zo hoog op dat de led direct of na korte tijd doorbrandt. Alleen leds waar de weerstand al is ingebouwd, zoals sommige bedrade 12 V-leds, kun je zonder extra weerstand gebruiken.

Hoe sluit ik een led aan op wisselspanning van 16 V?

Zet een weerstand en een diode zoals de 1N4148 of 1N4004 in serie met de led, of een diode antiparallel over de led. Zonder diode krijgt de led in sperrichting veel meer spanning dan de ongeveer 5 V die hij verdraagt. Met 1K5 en een rode of gele led krijg je rond 9 mA.

Mogen meerdere leds parallel op één weerstand?

Beter niet. Leds verschillen net iets in doorlaatspanning, waardoor één led de meeste stroom trekt en eerder stukgaat. Geef parallelle leds elk een eigen weerstand, of zet ze in serie met één gezamenlijke weerstand.

Welke poot van een led is de plus?

De lange poot is de anode en gaat naar de plus. De korte poot is de kathode (min) en zit meestal aan de kant waar de rand van de led plat is.