SMD-leds: maten 0402 tot 1206

SMD-leds zijn piepkleine leds zonder pootjes die je direct op een printje of op draadjes soldeert. De maatcode zegt hoe groot ze zijn: een 0402 is 1,0 x 0,5 mm, een 0603 is 1,6 x 0,8 mm, een 0805 is 2,0 x 1,25 mm en een 1206 is 3,2 x 1,6 mm. Hoe kleiner de schaal of het onderdeel, hoe kleiner de led die je kiest. Wil je niet zelf solderen, neem dan een bedrade SMD-led.

Bedrade SMD-leds in de maten 0402, 0603, 0805 en 1206 naast elkaar

SMD-led maten: wat betekenen 0201 tot 1206?

De vier cijfers zijn een inch-code: lengte en breedte in honderdsten van een inch. Een 0805 is dus ongeveer 0,08 bij 0,05 inch, omgerekend 2,0 x 1,25 mm. Let op: er bestaat ook een metrische code met dezelfde soort getallen. Een metrische 0603 is 0,6 x 0,3 mm en dat is in inch-code juist een 0201. In de modelbouwwereld en bij de SMD-leds van Modelbouwled wordt altijd de inch-code gebruikt.

Inch-codeMetrische codeAfmeting (mm)Geschikt voor
020106030,6 x 0,3Kleinste lampjes in N en Z, alleen praktisch als bedrade versie
040210051,0 x 0,5Koplampen en zwaailichten op auto's, lantaarns in N en H0
060316081,6 x 0,8Lantaarns, seinen en frontverlichting in H0
080520122,0 x 1,25Binnenverlichting van huisjes en wagons, prima zelf te solderen
120632163,2 x 1,6Gebouwen, grotere schalen zoals 0 en G, en je eerste soldeerwerk

Welke maat kies je voor jouw schaal?

Kijk naar het onderdeel dat je wilt verlichten, niet alleen naar de schaal. Een koplamp van een H0-auto is maar een paar tiende millimeter groot, dus daar past een SMD-led 0402 beter dan een grotere led. Voor een lantaarnpaal of sein in H0 is een SMD-led 0603 vaak de beste balans tussen formaat en soldeergemak.

Verlicht je de binnenkant van een huis, station of wagon, dan zie je de led zelf niet. Kies dan een SMD-led 0805 of een SMD-led 1206: die geven meer licht, zijn makkelijker vast te houden met een pincet en verdragen wat meer warmte bij het solderen. Meer ideeën voor gebouwen lees je in de gids verlichting in huisjes en gebouwen.

SMD-leds solderen: zo pak je het aan

Met een fijne soldeerpunt, dun soldeertin, flux en een goed pincet soldeer je een 0805 of 1206 zonder veel moeite. Bij 0603 en kleiner helpt een loep of een vergrootlamp. Werk zo:

  1. Zoek de polariteit op: de kathode (min) is meestal gemarkeerd met een streepje, een gekleurde stip of een afgeschuinde hoek. Kijk bij twijfel met een multimeter op de diodestand.
  2. Vertin het uiteinde van je draad of één pad op het printje met een klein beetje tin.
  3. Houd de led met een pincet tegen de vertinde plek en raak die kort aan met de bout, zodat de led vastzit.
  4. Soldeer de tweede kant en houd elke aanraking kort. Te lang verhitten kan de led beschadigen.
  5. Test de led met een weerstand ervoor voordat je hem inbouwt.

Voor de aansluitdraden gebruik je bij voorkeur lakdraad of dun AWG-draad. Lakdraad van 0,2 mm is bijna onzichtbaar en past door een lantaarnpaal of langs een raamkozijn. De meeste lakdraad heeft een soldeerbare lak die wegsmelt als je het uiteinde met een hete bout en een druppel tin vertint. Lukt dat niet, schraap de lak dan voorzichtig weg met een mesje of fijn schuurpapier. Omdat beide draden dezelfde kleur hebben, is het handig om meteen te markeren welke draad plus is.

Bedrade SMD-leds als alternatief

Geen zin of geen ervaring met solderen op dit formaat? Dan zijn bedrade SMD-leds een goede keuze. De led zit al aan dunne draadjes, zodat je alleen nog de draden hoeft aan te sluiten. De shop heeft bedrade versies in 0402, 0805 en 1206 die zijn aangegeven voor 12 V, en een bedrade 0201-led met lakdraad voor de allerkleinste toepassingen. Kijk bij elke versie op de productpagina voor welke spanning hij bedoeld is.

Weerstand, kleur en knipperleds

Een losse SMD-led heeft altijd een voorschakelweerstand nodig. Rode, gele en oranje leds hebben ongeveer 2 V nodig, witte, blauwe en groene leds rond 3 V. Op 12 V met een witte led en 10 mA reken je (12 - 3) / 0,010 = 900 ohm, dus kies je de eerstvolgende hogere waarde. Voor modelbouw is 5 tot 10 mA vaak al fel genoeg, en dat is minder dan de 20 mA waarop fabrikanten deze leds meestal testen. Uitgebreide uitleg vind je in de gids led aansluiten en weerstand kiezen. Wil je ook de weerstand klein houden, dan passen SMD-weerstanden 1206 goed in een gebouw of rijtuig.

Wit of warm wit maakt veel verschil voor de sfeer. Warm wit (rond 2700 tot 3000 kelvin) lijkt op gloeilampen en kaarslicht en past bij woonhuizen, oude straatlantaarns en treinen uit de stoomtijd. Koud wit is blauwiger en past bij moderne kantoren, tl-verlichting, led-koplampen en werkplaatsen.

Voor zwaailichten en bakens zijn er SMD-knipperleds 0805. Daarin zit een chipje dat de led zelf laat knipperen, volgens de shop met 1,5 Hz, zodat je geen aparte schakeling nodig hebt. Zet je er meerdere naast elkaar, dan lopen ze niet gelijk. Wil je juist een vast patroon, zoals bij hulpdiensten, dan heb je een lichtcontroller nodig.

Op een printje of los monteren

Wil je een groep leds netjes bij elkaar hebben, bijvoorbeeld onder een plafond, dan kun je ze op een led-printplaatje voor SMD-leds solderen. Daar zitten de pads al op de juiste afstand, wat het solderen een stuk makkelijker maakt dan losse draadjes. Een druppel lijm of transparante kit houdt een losse led op zijn plek. Dek de achterkant af met zwarte verf of tape als het licht door een dun wandje schijnt.

Veelgestelde vragen over SMD-leds

Wat is het verschil tussen een 0402 en een 0603 SMD-led?

Een 0402 meet 1,0 x 0,5 mm en een 0603 meet 1,6 x 0,8 mm. De 0402 past in heel kleine onderdelen zoals koplampen van auto's, de 0603 is iets makkelijker te solderen en wordt veel gebruikt voor lantaarns en seinen in H0.

Welke SMD-led is het makkelijkst om zelf te solderen?

Een 1206 of 0805 is voor beginners het makkelijkst, omdat je die nog goed met een pincet vasthoudt. Oefen eerst op die maten voordat je aan 0603 of 0402 begint.

Heeft een SMD-led een weerstand nodig?

Ja, een losse SMD-led heeft altijd een voorschakelweerstand nodig, anders gaat hij direct stuk. Reken de waarde uit met de voedingsspanning, de spanning van de led en de gewenste stroom. Bij bedrade versies die voor 12 V worden verkocht, kijk je op de productpagina wat er al is ingebouwd.

Hoe soldeer je lakdraad aan een SMD-led?

Vertin eerst het uiteinde van de lakdraad met een hete bout en wat tin, zodat de soldeerbare lak wegsmelt. Houd de led met een pincet tegen de vertinde draad en raak hem kort aan met de bout. Lukt vertinnen niet, schraap de lak dan eerst af.

Hoe zie je de min-kant van een SMD-led?

De kathode (min) is meestal gemarkeerd met een streepje, een gekleurde stip of een afgeschuinde hoek, maar dat verschilt per fabrikant. Het zekerst is meten met een multimeter op de diodestand: de led licht dan zwak op als de plus aan de anode zit.